تبلیغات
تـــــــــــه مانده ى تاریخ ... - شاملو
و این است این ، همین ته مانده ى تاریخ!
خیلی ها شاعر را فرزند حساس و گاهی لوس جامعه می دانند. حتی تصویری که گاهی برخی از روشنفکران در آثار خود از شاعر نشان می دهند(با همه ی روشنفکری و تلاش شان برای روشنگری!) تأیید کننده ی این برداشت است. شاعری که «شب های برره» به مردم معرفی می کند از نظر رفتاری و جسمانی و حتی فکری معرف مردانگی  و جوانمردی نیست. آدمی با هیکل درشت و سبیل کلفت، با عشوه ای زنانه حرف می زند و شعر می خواند و شعر می فروشد. در «مرد هزار چهره» و «دو هزار چهره» شاعر استعداد این را دارد که «سه هزار چهره» و بیش تر از این ها هم بشود.  جایی که حماقت و شعرنشناسی عده ای به اصطلاح شاعر باعث می شود که حرف ها و یادداشت های معمولی یک آدم معمولی شعر به حساب بیاید، شاعری هنرپیشه مانند رسول نجفیان که تصنیف هایی به یاد ماندنی او مانند آن چه که به نام «می رن آدما» ورد زبان خیلی هاست  در جمع هنرپیشه های غیرشاعرهنرپبشه، می نشیند و شعر و کار هنری واقعی خود را به بازی می گیرد و مسخره می کند. این که چرا رسول نجفیان با خودش و با تصنیف اش و یا مهران مدیری با او و تصنیف اش چنین کاری را کرده است عجالتاً برای من مهم نیست، اما هنگامی که احمد شاملو از شعر و شاعری اش برائت می جوید باید در کار شعر و شاعری و وظیفه اش کمی اندیشید. احمئ شاملو شعر و شاعری اش را در برابر شهامت و از خودگذشتگی کسانی که در بند حرف زدن نمانده اند و در راه مردم و آرمان هایشان شهید شده اند تحقیر شده می بیند. او احساس می کند که خود را در زندان شعرش محبوس کرده است. این گونه حبس ممکن است دو حالت داشته باشد: یکی این که شاعر گرفتار زیبایی های وزن و قافیه ی شعرش شده است و از شعر لحافی با طرح های منظم و زیبا می بافد و در خانه زیر آن می خوابد؛ دیگر آن که شعرش خواب حکام را بر می آشوبد و او را می گیرند و برای این که زیادی حرف نزند و حرف زیادی هم نزند می اندازند زندان و حبس اش می کنند. با این که این دومی بد هم نیست و در برابر وجدان خود و دیدگان مردم آبرومندانه است، بازهم احمد شاملو به چنین سرنوشتی که شعرش با جوهر نوشته می شود راضی نیست. او فکر می کند که وقتی وظیفه اش را خوب انجام داده است که گلوله ای بیاید و شعر شکوفه ی سرخ را روی پیراهن سفید او بنشاند. شعر نویسی او باید «تا شکوفه ی سرخ یک پیراهن» ادامه پیدا کند. او هم دل بستن به مال و بنون را زینت حیات این دنیا و عامل انحراف آدم از حق و از مبارزه می داند. در شعر زیر از او، نظرش را در باره ی هدف هنر و ادبیات می تواند خواند. شاید چنین شعری که مربوط به اواسط قرن بیستم است با افکار خیلی ها در دنیای نقد و ادب و هنر در آغاز دهه ی دوم قرن بیست و یکم جور درنیاید، ولی برای توجیه  شهادت بسیاری از هنرمندان و شعرا، از گذشته تا به حال، و در گوشه و کنار دنیا، به ویژه در جنبش های ملل عرب دراین روزها  بهترین تصویر را ارائه می دهد.

 

تا شکوفه ی سرخ یک پیراهن

سنگ می کشم بر دوش،

سنگ الفاظ

سنگ قوافی را.

و از عرقریزان غروب، که شب را

در گود تاریکش

                   می کند بیدار،

و قیراندود می شود رنگ

در نابینایی تابوت،

و بی نفس می ماند آهنگ

از هراس انفجار سکوت،

من کار می کنم

                     کار می کنم

                                     کار

و از سنگ الفاظ

برمی افرازم

استوار

        دیوار،

تا بام شعرم را بر آن نهم

تا در آن بنشینم

تا در آن زندانی شوم...

 

من چنینم. احمقم شاید!

که می داند

                که من باید

سنگ های زندانم را به دوش کشم

بسان فرزند مریم که صلیبش را،

و نه بسان شما

که دسته ی شلاق دژخیم تان را می تراشید

                                                          از استخوان برادرتان

و رشته ی تازیانه ی جلادتان را می بافید

                                                      از گیسوان خواهران

و نگین به دسته ی شلاق خودکامگان می نشانید

از دندان های شکسته ی پدرتان!

×××

و من سنگ های گران قوافی را به دوش می برم

و در زندان شعر

                     محبوس می کنم خود را

بسان تصویری در چارچوبش

                                    در زندان قابش.

و ای بسا که

                تصویری کودن

                                 از انسانی پخته:

از من سالیان گذشته

                              گمگشته

که نگاه خردسال مرا دارد

                               درچشمانش،

و من کهنه تر به جا نهاده است

تبسم خود را

                 بر لبانش،

و نگاه امروز من بر آن چنان است

که پشیمانی

به گناهانش!

 

تصویری بی شباهت

که اگر فراموش می کرد لبخندش را

و اگر کاویده می شد گونه هایش

                                          به جست و جوی زندگی

و اگر شیار برمی داشت پیشانی اش

از عبور زمان های زنجیر شده با زنجیر بردگی

می شد من!

 

می شد من

عیناً!

 

می شد من که سنگ های زندانم را بر دوش

می کشم خاموش،

و محبوس می کنم تلاش روحم را

در چار دیوار الفاظی که

می ترکد سکوت شان

                              در خلاء آهنگ ها

که می کاود بی نگاه چشم شان

                                               در کویر رنگ ها...

می شد من

عیناً!

 

می شد من که لبخنده ام را از یاد برده ام،

و اینک گونه ام...

و اینک پیشانی ام...

***

چنینم من

_زندانی دیوارهای خوشاهنگ بی زبان-.

چنینم من!

تصویرم را در قابش محبوس کرده ام

و نامم را در شعرم

و پایم را در زنجیر زنم

و فردایم را در خویشتن فرزندم

و دلم را در چنگ شما...

در چنگ همتلاشی با شما

                                    که خون گرم تان را

به سربازان جوخه ی اعدام

                                    می نوشانید

که از سرما می لرزند

و نگاه شان

                انجماد یک حماقت است.

شما

که در تلاش شکستن دیوارهای دخمه ی اکنون خویشید

و تکیه می دهید از سر اطمینان

                                          بر آرنج

مجری عاج جمجمه تان را

و از دریچه ی رنج

چشم انداز طعم کاخ روشن فرداتان را

در مذاق حماسه ی تلاش تان مزه مزه می کنید.

شما...

و من...

شما و من

و نه آن دیگران که می سازند

دشنه

        برای جگرشان

زندان

        برای پیکرشان

رشته

       برای گردن شان.

و نه آن دیگرتران

که کوره ی دژخیم شما را می تابانند

با هیمه ی باغ من

و نان جلاد مرا برشته می کنند

در خاکستر زاد و رود شما.

***

و فردا که فرو شدم در خاک خونالود تبدار،

تصویر مرا به زیر آرید از دیوار

از دیوار خانه ام.

 

تصویری کودن را که می خندد

در تاریکی ها و شکست ها

به زنجیرها و به دست ها.

و بگوئیدش:

                «تصویر بی شباهت!

                  به چه خندیده ای؟»

و بیاویزیدش

               دیگر بار

واژگونه

رو به دیوار!

و من همچنان می روم

با شما و برای شما

-برای شما که این گونه دوستارتان هستم.-

و آینده ام را چون گذشته می روم  سنگ بر دوش:

سنگ الفاظ

سنگ قوافی،

تا زندانی بسازم و در آن محبوس بمانم:

زندان دوست داشتن.

 

دوست داشتن مردان

و زنان

 

دوست داشتن نی لبک ها

                                    سگ ها

                                               و چوپانان

دوست داشتن چشم به راهی،

و ضرب انگشت بلور باران

                                 بر شیشه ی پنجر ه

دوست داشتن کارخانه ها

                                   مشت ها

                                               تفنگ ها

 

دوست داشتن نقشه ی یابو

با مدار دنده هایش

با کوه های خاصره اش،

و شط تازیانه

با آب سرخش

دوست داشتن اشک تو

                               بر گونه ی من

و سرور من

              بر لبخند تو

 

دوست داشتن شوکه ها

گزنه ها و آویشن وحشی،

و خون سبز کلروفیل

بر زخم برگ لگد شده

 

دوست داشتن بلوغ شهر

و عشقش

دوست داشتن سایه ی دیوار تابستان

و زانوهای بیکاری

                       در بغل

 

دوست داشتن جقه

وقتی که با آن غبار از کفش بسترند

و کلاهخود

وقتی که در آن دستمال بشویند

 

دوست داشتن شالیزارها

پاها و

زالوها

 

دوست داشتن پیری سگ ها

و التماس نگاه شان

و درگاه دکه ی قصابان،

تیپا خوردن

و بر ساحل دورافتاده ی استخوان

از عطش گرسنگی

                          مردن

 

دوست داشتن غروب

با شنگرف ابرهایش،

و بوی رمه در کوچه های بید

 

دوست داشتن کارگاه قالی بافی

زمزمه ی خاموش رنگ ها

تپش خون پشم در رگ های گره

و جان های نازنین انگشت

که پامال می شوند

 

دوست داشتن پائیز

با سرب رنگی آسمانش

 

دوست داشتن زنان پیاده رو

خانه شان

عشق شان

شرم شان

 

دوست داشتن کینه ها

                              دشنه ها

                                           و فرداها

 

دوست داشتن شتاب بشکه های خالی تندر

بر شیب سنگفرش آسمان

دوست داشتن بوی شور آسمان بندر

پرواز اردک ها

فانوس قایق ها

و بلور سبزرنگ موج

با چشمان شبچراغش

 

دوست داشتن درو

و داس های زمزمه

 

دوست داشتن فریادهای دیگر

 

دوست داشتن لاشه ی گوسفند

بی چنگک مَردک گوشت فروش

که بی خریدار می ماند

                              می گندد

                                            می پوسد

دوست داشتن قرمزی ماهی ها

در حوض کاشی

دوست داشتن شتاب

و تأمل

دوست داشتن مردم

که می میرند

                  آب می شوند

و در خاک خشک بی روح

دسته دسته

                گروه گروه

                            انبوه انبوه

فرو می روند

                فرو می روند

                                 و فرو

                                        می روند

دوست داشتن سکوت و زمزمه و فریاد

 

دوست داشتن زندان شعر

با زنجیرهای گرانش:

                            _زنجیر الفاظ

                              زنجیر قوافی...

***

و من همچنان می روم:

در زندانی که با خویش

در زنجیری که با پای

در شتابی که با چشم

در یقینی که با فتح من می رود دوش با دوش

از غنچه ی لبخند تصویر کودنی که بر دیوار دیروز

تا شکوفه ی سرخ یک پیراهن

                                       بر بوته ی یک اعدام:

تا فردا!

***

چنینم من:

قلعه نشین حماسه های پر از تکبر

سمضربه ی پر غرور اسب وحشی خشم

                                                     بر سنگفرش کوچه ی تقدیر

کلمه ی وزشی

                    در توفان سرود بزرگ یک تاریخ

محبوسی

             در زندان کینه

برقی

       در دشنه ی یک انتقام

و شکوفه ی سرخ پیراهنی

در کنار راه فردای بردگان امروز